KPSS Coğrafya KAZANMIŞ OLMAMIZ GEREKENLER

Canlıların en küçük işlevsel biriminin hücre olduğunu söyleyebilme
Canlıları hücre yapısına ve hücre sayısına göre gruplandırabilme
Canlıların beslenme çeşitlerini açıklayabilme
Canlıların solunum çeşitlerini açıklayabilme
Solunum tepkimelerini yazabilme
Anabolizma tepkimelerine örnekler verebilme
Katabolizma tepkimelerine örnekler verebilme
Canlılardaki büyüme ve gelişme olaylarını açıklayabilme
Canlılardaki hareket çeşitlerine örnekler verebilme
Canlılarda gerçekleşen boşaltım olayını tanımlayabilme
Canlılardaki üreme olayını ve çeşitlerini açıklayabilme
Canlıların uyarılara tepki verdiğini söyleyebilme
Homeostasinin tanınımı yapabilme
Canlılardaki organizasyon düzeylerini sıralayabilme

Suyun Görevleri Konu Anlatımı

• Maddelerin çözünmesini ve taşınmasını sağlar.
• Besinlerin sindirimine yardımcı olur.
• Fotosentez ve kemosentez tepkimelerinde CO2
ile birleflerek organik besini oluşturur.
• Vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı olur.
• Metabolizma atıklarının seyreltilmesin de ve atılmasında rol oynar.
• Enzimlerin çalışması için uygun ortam oluşturur.
• Kuvvetli asit ve bazları seyrelterek vücut sıvılarının pH değerini düzenler.
• +5 °C de en düşük hacme, en yüksek yoğunluğa sahiptir. Bu özelliği sayesinde göl ve nehir
sularında canlılığın devam etmesini sağlar.
• Adezyon ve kohezyon özelliği sayesinde bitkilerde
kökten yaprağa mineral taşınmasını sağlar.
– Yapısında hidrojen ve oksijen atomları bulunur.
– Ototrof canlılar tarafından organik besin sentezinde
kullanılır.
– Çeflitli atıkların vücuttan uzaklaştırılmasında etkilidir.

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

Canlıların, kendi vücudunda üretemeyip dışarıdan
hazır olarak aldığı bileşiklerdir. inorganik bileşiklerin
yapısında karbon (C) ve hidrojen (H) atomu bir
arada bulunmaz. inorganik bileşikler canlı hücrelerin
yapısına katılır, metabolizmayı düzenler ve yıpranan
dokuların onarılmasında görev alır. Bu bileşikler
hücrelerde enerji elde etmek için kullanılmaz
ve küçük yapılı oldukları için sindirime uğramadan
hücre zarından geçebilir.
2.1 inorganik bileşikler canlıların vücudunda sentezlenmez.
Kimyasal formülü H2O olan su, yaşam için gerekli
olan inorganik bileşiklerden biridir. Organizmaların yapısında %65 – 95 arasında su bulunur. Bir insan
organik besin tüketmeden haftalarca yaşayabilir.
Ancak, su içmeden birkaç gün yaşayabilir. Bir
insanın günlük su ihtiyacı ortalama 1.5 – 2.5 litredir.

Canlıların Ortak Özellikleri Konu Özeti

Canlıların tümü hareket eder. Hayvanlarda
kas hareketi, bitkilerde tropizma ve nasti hareketi,
bir hücrelilerde taksis hareketi gözlenir.
Canlıların tümü metabolizma atıklarını vücuttan uzaklaştırarak boşaltım yapar.
Canlılar soylarını devam ettirmek için ürer.
Üreme, eşeysiz ve eşeyli olmak üzere iki çeşittir.
Canlıların tümü, kendileri için uygun uyarılara
tepki gösterir.
Canlıların tümü madde derişimlerini uygun değerde değişmez tuttuğu kararlı bir iç ortama sahiptir.
Bir hücreli canlılarda organizasyon düzeyi basitten komplekse doğru;
“molekül  organel  hücre” şeklindedir.
Çok hücreli canlılarda organizasyon düzeyi basitten komplekse doğru;
“molekül  organel  hücre  doku organ
sistem  organizma” şeklindedir.

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

İnorganik bileşikler canlıların vücudunda sentezlenmez.
Su, iyi bir çözücüdür.
Mineraller, az miktarda ihtiyaç duyulan düzenleyici moleküllerdir.
Asit ile baz› birlefltir, tuzu olufltur.
Organik bileşikler canlı vücudunda sentezlenir.
Karbonhidratlar, enerji verir.
Monosakkaritler, en basit flekerlerdir.
Disakkaritler, iki monosakkaritten oluflur.
Polisakkaritler, besin deposu ve yapı maddesi olarak görev yapar.
Nötral yağlar, gliserol ve yağ asitlerinden oluşur.
Lipitler, çok miktarda enerji depolar.
Lipitlerin çeflitleri vard›r.
Proteinler, uzun amino asit zincirleridir.
Proteinler, büyüme ve onarım için kullanılır.
Vitaminler, enerji vermez.
Maddeler ayıraçlar ile tanınabilir.
Canlılar maddeleri birbirine dönüştürebilirler.

Canlıların Ortak Özellikleri Konu Özeti

1. Bütün canlılar, en küçük işlevsel birim olan
hücresel yapıya sahiptir.
2. Canlılardan bazıları okaryot hücreli, bazıları
ökaryot hücrelidir.
3. Canlılardan bazıları bir hücreli, bazıları çok
hücrelidir.
4. Canlıların tümü beslenir. Canlılar beslenme şekillerine
göre ototrof canlılar ve heterotrof
canlılar şeklinde gruplandırılır.
5. Ototrof canlılardan; besin sentezinde ışık
enerjisini kullananlara fotosentetik ototrof
canlı, kimyasal enerjiyi kullananlara kemosentetik
ototrof canlı denir.
6. Heterotrof canlılar dışarıdan hazır organik
besin alır.
7. Canlıların tümü besinlerden enerji üretir ve bu
olaya solunum denir.
8. Solunum olayı oksijen kullanma durumuna göre;
oksijenli solunum ve oksijensiz solunum
(fermantasyon) şeklinde iki çeşittir.
9. Fermantasyon, etil alkol ve laktik asit fermantasyonu
olmak üzere iki çeşittir.
10. Canlılalrın tümü metabolizma tepkimelerini
gerçekleştirir.
11. Metabolizma olayları, yapım ve yapım tepkimeleri
şeklinde gruplandırılır.
12. Canlıların tümü, büyür ve gelişir. Ancak büyüme
ve gelişme olayı canlılarda farklı şekillerde
gerçekleşir.

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

Boşaltım ile zararlı veya gereksiz maddeler dışarı› atılarak canlının iç ortamındaki madde değişimleri uygun
değerlerde değişmez tutulmuş olur. Yani boşaltım homeostatik dengeyi sağlamada etkilidir.

1.9 Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için iç dengeyi sağlamalıdır
Canlıların hücrelerden oluştuğunu öğrendik. Hücrelerde
çeşitli olayların, belirli bir düzen içinde aksamadan
yürümesini sağlayan yapılar bulunur.
Bir hücrede organel ve yapıların belirli bir organizasyon
içinden çalıştığını kavradık. Milyonlarca
hücreden oluşan çok hücreli organizmalarda durum
nasıldır? Bu canlılarda vücudun belirli bir düzen
içinde iş görmesi için aşağıdaki gibi organizasyon
basamakları oluşmuştur.
• Yapı ve görevleri benzer hücreler bir araya gelerek
dokuları,
• Dokular bir araya gelerek organları,
• Organlar bir araya gelerek sistemleri,
• Sistemler bir araya gelerek çok hücreli organizmayı
oluşturur.
Şimdi bir bitkide basitten komplekse doğru organizasyon
düzeylerini inceleyelim.

MOLEKÜL HÜCRE DOKU KONU ANLATIMI

Molekül: Klorofil birçok atomdan oluşan bir moleküldür.
Organel: Parankima dokusuna ait parankima
hücresinde bulunan organellerden olan kloroplastta
çok say›da klorofil bulunur.
Hücre: Dokular çok say›da hücreden oluşur.
Doku: Yaprak organında bulunan doku çeşitlerinden
biri parankima dokusudur. Parankima dokusunun
görevlerinden biri günefl enerjisini kullanarak
organik besin üretmektir.
Organ: Bitkinin besin üretiminden sorumlu yaprak
organının içinde farklı dokular bulunur.
Organizma: Bitkiler farklı sistemleri bulunan gelişmiş
çok hücreli organizmalardır. Gelişmiş bir bitkinin
yapısında; kök, gövde, yaprak, çiçek, meyve
vb. organlar bulunur.
Bütün organizmalar belirli bir organizasyona sahiptir.

SICAKLIK KUŞAKLARI

Eksen eğikliğine bağlı olarak oluşturulan kuşaklara matematik iklim kuşakları, sıcaklık ortalamaları dikkate alınarak belirlenen kuşaklara ise sıcaklık kuşakları denir. Sıcaklık kuşaklarında sıcaklık ortalamaları 20°C’den yüksekse sıcak kuşak,
10. C – 20.C arasında ise ılıman kuşak,
iO.C’den düşükse soğuk kuşaktır.
Kara ve denizlerin yer yüzündeki dağılımı S
Kara ve denizlerin ısınma özelliklerine örnekler
٠ Denizlerden esen rüzgarların yazın serinletici, kışınılıtıcı etki yapması,
٠ Dünya üzerinde karalar Kuzey Yarımkürede daha  fazla yer kapladığından, yıllık sıcaklık ortalamasının Kuzey Yarımkürede, Güney Yarımküreden 1-2.C daha fazla olması,
٠ Sıcak ve ılıman iklim kuşaklarının Kuzey Yarımkürede daha geniş alan kaplaması.
٠ Kuzey Yarımkürede karasal iklimlerde en sıcak ayın temmuz, denizel iklimlerde ise ısı birikiminden dolayı ağustos olması, en soğuk ayın ise karasal İklimlerde ocak, denizel iklimlerde ise şubat olması,
٠ Basınç merkezlerinin mevsimlere göre yer değiştirmesinin Kuzey Yarımkürede, Güney Yarımküreye nazaran daha fazla olması.
٠ izotermlerde sapmaların, karaların daha fazla olduğu Kuzey Yarımkürede, Güney Yarımküreye nazaran daha fazla olması.
Karasallık ve denizelliği belirleyen özellikler
٠ Atmosferdeki nem azsa karasal, nem çoksa denizeldir.

٠ Hava çabuk ısınıp çabuk soğuyorsa karasal, geç ısınıp geç soğuyorsa denizeldir.
٠ Sıcaklık -.dere düşüyorsa karasal, düşmüyorsa denizeldir.
٠ Kar, don olayları fazlaysa karasal, azsa denizeldir.
٠ Yıllık sıcaklık farkı fazlaysa karasal, azsa denizeldir.
٠ Kış erken gelip geç gidiyorsa karasal, kış geç gelip erken gidiyorsa denizeldir.
٠ Bitki örtüsünce fakirse karasal, zenginse denizeldir.
٠ Yağışlar ilkbahar ve yaz aylarında daha fazlaysa karasaldır. Karasallık arttıkça yağışlar yaz mevsimine kayar. Nedeni kar erimelerinin yaz başlarına sarkması yazın ısınan havanın yükselerek yağış bırakmasıdır. Türkiye’de yaz yağışları oranı en fazla karasallıktan dolayı Kars, Ardahan illerindedir.

Gündüz Süresi

Gündüz süresinin fazla olduğu yaz aylarında güneşlenme süresi de fazladır. Örneğin, Türkiye’de yaz mevsiminde gündüz süresinin uzun olması güneş ışınlarının büyük açılarla gelmesi ısınmayı artırır.

21 Haziran konumu bu tarihte kuzeye geldikçe gündüz süresi ve güneşlenme süresi artar.
Basınç Koşulları:

Alçak basınç alanlarında yükselici hava hareketlerinin varlığına bağlı olarak bulutluluk fazla dolayısıyla güneşlenme azdır. Yüksek basınç alanlarında ise hava alçalıcı özellik gösterdiğinden bulutlanma az ve güneşlenme fazladır.
Alçak Basınç Yüksek Basınç
Türkiye’de güneşlenme süresi en fazla 3250 saatin üzerinde olan Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, en az güneşlenme ise 1750 saatin altında olan Doğu Karadeniz kıyı kuşağındadır. Bunda; enlem, bulutluluk ve bakı etkilidir.